સુપ્રીમ કોર્ટે જાહેર સ્થળોએથી રખડતા કૂતરાઓને દૂર કરવા માટે દેશભરની રાજ્ય સરકારોને આઠ અઠવાડિયાની સમયમર્યાદા આપી છે. આ ચુકાદામાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, હોસ્પિટલો, બસ સ્ટેન્ડ અને રેલવે સ્ટેશનો જેવા સ્થળોને સમાવવામાં આવ્યા છે.
કોર્ટના ત્રણ મહત્વપૂર્ણ આદેશો
શુક્રવારના દિવસે સુપ્રીમ કોર્ટે રખડતા શ્વાનોના મુદ્દે ત્રણ વ્યાપક આદેશો જાહેર કર્યા છે. પ્રથમ આદેશમાં કોર્ટે તમામ રાજ્ય સરકારોને એમિકસ ક્યુરીના અહેવાલ પર તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવા અને સોગંદનામું રજૂ કરવાની સૂચના આપી છે. બીજા આદેશ અંતર્ગત રાજસ્થાન હાઇકોર્ટના આદેશને સમગ્ર દેશમાં લાગુ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો છે કે હાઇવે અને રસ્તાઓ પરથી રખડતા પ્રાણીઓને દૂર કરીને યોગ્ય આશ્રયસ્થાનોમાં સ્થાનાંતરિત કરવા જોઈએ. મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોને પેટ્રોલિંગ ટીમોની રચના કરવા અને 24 કલાક નિરીક્ષણ વ્યવસ્થા જાળવવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત હેલ્પલાઇન નંબર જાહેર કરવાનો આદેશ પણ આપવામાં આવ્યો છે.
જાહેર સ્થળોમાં રખડતા કૂતરાઓ પર પ્રતિબંધ
ત્રીજા અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ આદેશમાં સુપ્રીમ કોર્ટે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, રમતગમત સંકુલો, હોસ્પિટલો, બસ સ્ટેન્ડ અને રેલવે સ્ટેશનોમાં રખડતા કૂતરાઓના પ્રવેશ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે. આ સ્થળોને દિવાલ બાંધીને સુરક્ષિત બનાવવા અને અન્ય જરૂરી પગલાં લેવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રખડતા કૂતરાઓને આ સ્થળોએ રહેવા દેવા જોઈએ નહીં. તેમને રસીકરણ અને નસબંધી કર્યા બાદ યોગ્ય આશ્રયસ્થાનોમાં રાખવાની વ્યવસ્થા કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. આ તમામ પગલાં આઠ અઠવાડિયાની સમયમર્યાદામાં અમલમાં મૂકવા જરૂરી છે.
મામલાનો ઇતિહાસ અને વિકાસ
11 ઓગસ્ટના દિવસે જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને આર. મહાદેવનની બેન્ચે કૂતરા કરડવાની વધતી ઘટનાઓને ધ્યાનમાં લઈને કડક પગલાં લીધાં હતાં. દિલ્હી, નોઈડા, ગાઝિયાબાદ, ગુરુગ્રામ અને ફરીદાબાદમાં તમામ રખડતા કૂતરાઓને આશ્રયસ્થાનોમાં રાખવાનો આદેશ જારી કરવામાં આવ્યો હતો.
આ આદેશને પ્રાણી પ્રેમીઓએ વિરોધ કર્યો અને મામલો મુખ્ય ન્યાયાધીશ સમક્ષ લઈ જવામાં આવ્યો હતો. પછીથી મામલો ત્રણ ન્યાયાધીશોની બેન્ચને સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યો હતો. ત્રણ ન્યાયાધીશોની બેન્ચે અગાઉના આદેશમાં સુધારો કરતા દિલ્હી-NCRમાં રખડતા કૂતરાઓને પકડવા, નસબંધી કરવા, રસીકરણ કર્યા બાદ મુક્ત કરવાનો નિર્ણય આપ્યો હતો.
સુનાવણીનો વિસ્તાર અને રાજ્યોની ઉદાસીનતા
22 ઓગસ્ટે કોર્ટે સુનાવણીનો વ્યાપ વધારતા વિવિધ હાઇકોર્ટમાં પડતર મુકાયેલા કેસોને પોતાના અધિકારક્ષેત્રમાં લીધા હતા. રાજ્ય સરકારોને સોગંદનામું રજૂ કરવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ બે મહિનામાં માત્ર બે રાજ્યોએ જ સોગંદનામું દાખલ કર્યું હતું.
27 ઓક્ટોબરની સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે ગંભીર નોંધ લીધી હતી કે સમગ્ર દેશમાં કૂતરા કરડવાની ઘટનાઓ સતત વધી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતની પ્રતિષ્ઠા પર આંચ આવી રહી છે અને આવી પરિસ્થિતિમાં રાજ્ય સરકારોની બેદરકારી અસ્વીકાર્ય છે.
કોર્ટે રાજ્યો દ્વારા જવાબ દાખલ ન કરવા અંગે તીવ્ર નારાજગી વ્યક્ત કરતા પ્રશ્ન કર્યો હતો કે શું રાજ્યોના અધિકારીઓ અખબારો વાંચતા નથી અથવા સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરતા નથી. કોર્ટે કહ્યું કે જો આદેશની નકલ તેમના ડેસ્ક સુધી પહોંચી ન હોય તો પણ આ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાથી તેઓ વાકેફ હોવા જોઈએ.