આ દેશ સંતોનો દેશ છે. આ દેશની જનતા પણ સંતો પર અતૂટ શ્રદ્ધા ધરાવે છે. સામાન્ય માણસને તેમના પર વિશ્વાસ છે કે તે કંઈ ખોટું નહીં કરે. જેવી રીતે આપણા પરિવારમાં નજીકના સગા સંબંધીઓની માન્યતા છે. ફિલ્મ ‘સિર્ફ એક બંદા કાફી હૈ’ના ઉપસંહારનું એક દ્રશ્ય છે જેમાં વકીલ સોલંકી કોર્ટ સમક્ષ તેમની દલીલોનો છેલ્લો ભાગ પૂરો કરી રહ્યા છે. શંકર અને પાર્વતી વચ્ચેના સંવાદનું ઉદાહરણ આપીને તે સમજાવે છે કે પાપ, આત્યંતિક પાપ અને મહાપાપ શું છે? રાવણનું સીતાનું અપહરણ એ મહાપાપ છે. આ માટે પ્રાયશ્ચિત થઈ શકે છે. પરંતુ, તેણે સાધુના પોશાકમાં સજ્જ એક મહિલાનું અપહરણ કર્યું, તે એક મહાન પાપ છે અને શિવ પાર્વતીના સંવાદ મુજબ તેના માટે કોઈ ક્ષમા નથી. તે વિશ્વાસભંગનો ગુનો છે. જ્યારે સમાજ કે પરિવાર તેમના પર આંધળો વિશ્વાસ કરે છે, આ વિશ્વાસનો અયોગ્ય લાભ ઉઠાવીને, પુત્રવધૂ કે પુત્રી પર હાથ મૂકે છે, તો તેની સજા માત્ર મૃત્યુદંડ છે.
પૂનમચંદ સોલંકીની સત્ય ઘટના
‘સિર્ફ એક બંદા કાફી હૈ’ ફિલ્મ બનાવવી એ હિંમતનું કામ છે. નિર્માતા વિનોદ ભાનુશાલી, જ્યારથી પોતાનું સાહસ શરૂ કરવા T-Seriesથી દૂર ગયા ત્યારથી, તે સતત એવી વાર્તાઓ પસંદ કરી રહ્યા છે જે મુંબઈના સરેરાશ ફિલ્મ નિર્માતાનું ધ્યાન ન જાય. આ વખતે તેણે પૂનમચંદ સોલંકીની હિંમતની વાર્તા પસંદ કરી છે જેણે દેશના સૌથી ચર્ચિત કેસમાં એક સગીર વતી વકીલાત કરી હતી અને લાખો અનુયાયીઓ ધરાવતા બાબાને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી દીધો હતો. પાંચ વર્ષ સુધી ચાલેલા આ ટ્રાયલ દરમિયાન દેશના નામાંકિત વકીલોની આભા સામે તેને નિરાશ, ડરાવવા અને હાંસિયામાં ધકેલી દેવાના પ્રયાસો ફિલ્મનો એક ભાગ છે. આ પીઢ વકીલોના દાખલા વાંચીને પોતાના જ્ઞાનમાં વધારો કરનાર સેશન્સ કોર્ટના એક સામાન્ય વકીલ તેમની સાથે બેસીને ફોટોગ્રાફ લેવાને પણ એક સિદ્ધિ માને છે. જ્યારે તે જ વકીલ પોતાના અસીલ માટે અકાટ્ય દલીલો કરે છે, ત્યારે તે હિન્દી સિનેમાનું કોર્ટરૂમ ડ્રામા બની જાય છે, જે આ સમયગાળામાં જોવાનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.
વિશ્વાસ કે માન મર્દનની વાર્તા
અંધ ભક્ત માતા-પિતા તેમની છોકરીની તબિયત બગડે ત્યારે તેમના ‘આદરણીય’ બાબા પાસે લઈ જાય છે. બાબા તે બાળકીને માન આપે છે. માતા-પિતા તેમની બાળકીને ન્યાય મેળવવા કાયદાનો સહારો લે છે. જ્યારે સરકારી વકીલ આ કેસમાં કરોડોમાં સોદો કરવાની તૈયારીમાં છે, ત્યારે કેટલાક સંનિષ્ઠ પોલીસકર્મીઓ તેની મદદ કરવા આગળ આવે છે અને આવા વકીલનું નામ સૂચવે છે, જેની પ્રામાણિકતા પર પોલીસ પણ ભરોસો કરે છે. મોટાભાગની ફિલ્મ આ વકીલને સોલંકી તરીકે સંબોધે છે, પરંતુ એક દ્રશ્યમાં તેનું નામ દેખાય છે, પૂનમ ચંદ. જે બાબા સામે પૂનમચંદ સોલંકીએ પોક્સો એક્ટ હેઠળ આ કેસ લડ્યો હતો, તેને જીવતા ત્યાં સુધી આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી અને આ આખો મામલો કાયદાના વિદ્યાર્થીઓ માટે એક ઉદાહરણ પુરવાર થયો હતો, જેનું ઉદાહરણ વર્ષો પછી વારંવાર આપવામાં આવશે.
મનોજ બાજપેયીનું ઉત્તમ પ્રદર્શન
સોલંકીનું આ પાત્ર સ્ક્રીન પર મનોજ બાજપેયીએ ભજવ્યું છે. પોતાના અભિનયના આત્માથી તમામ પાત્રોના શરીરને જીવંત કરનાર મનોજ બાજપેયી ફિલ્મ ‘સિર્ફ એક બંદા કાફી હૈ’નો પણ આત્મા છે. મનોજ બાજપેયી અહીં એક વૃદ્ધ માતાના પુત્ર અને પુત્રના પિતા તરીકે છે, જોધપુરની સ્થાનિક બોલીમાં તેમની ભાષામાં નિપુણતા ધરાવે છે. જ્યારે ફીનો ઉલ્લેખ થાય છે, ત્યારે સોલંકી ખાલી પૂછે છે, ‘ગુડિયા કી સ્મિત’. આ કેસમાં પીઢ વકીલોના સાચા નામો ફિલ્મમાં લેવામાં આવ્યા નથી, પરંતુ મનોજ બાજપેયી દ્વારા રામ જેઠમલાણી, સુબ્રમણ્યમ સ્વામી અને સલમાન ખુર્શીદથી પ્રેરિત પાત્રો સામે પૂનમ ચંદ સોલંકીની ઊલટતપાસનું ચિત્રણ અભિનય પાઠ્યપુસ્તકમાં એક પ્રકરણ છે. એવું લાગે છે કે તેઓ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ દ્રશ્યમાં જ્યાં બચાવ પક્ષના વકીલ ટેબલ પર હાથ પછાડે છે અને ન્યાયાધીશને પ્રભાવિત કરે છે, જ્યારે સોલંકી તરીકે મનોજ બાજપેયી પણ ટેબલ પર હાથ પછાડે છે અને પાછળથી ‘લગ ગયી યાર’ કહે છે, તે તેના અભિનયની પરાકાષ્ઠા બની જાય છે.
FFI માટે વર્ષના પાઠ
ફિલ્મ ‘સિર્ફ એક બંદા કાફી હૈ’ માત્ર અને માત્ર મનોજ બાજપેયીનો અભિનય જોવા માટે જ જોઈ શકાય છે. ફિલ્મનો વિષય જ તેને મસ્ટ વોચ ફિલ્મ બનાવે છે. ફિલ્મની સ્ટોરી લાઈન અન્ય કોઈ ફિલ્મથી પ્રેરિત નથી. ફિલ્મ પોતે જ સર્વગ્રાહી છે. અને, એક એવી ફિલ્મ છે કે જો તે સિનેમાઘરોમાં પણ પ્રદર્શિત થાય, તો વર્ડ ઓફ માઉથ પબ્લિસિટી આ ફિલ્મને હિટ બનાવવાની તમામ શક્યતાઓ દર્શાવે છે. આ ફિલ્મમાં ઘણા નેશનલ અને ઈન્ટરનેશનલ એવોર્ડ જીતવાની પણ શક્યતા છે. ફિલ્મ ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયાની જ્યુરી કે જે દર વર્ષે ઓસ્કાર માટે દેશની પ્રતિનિધિ ફિલ્મ તરીકે એક ફિલ્મ મોકલે છે, તેણે પણ આ ફિલ્મ ખૂબ જ ધ્યાનથી જોવી જોઈએ. કારણ કે આ ફિલ્મમાં ઓસ્કાર જીતવા માટેના તમામ ઘટકો છે.
અજોડ અભિનય
ફિલ્મ ‘સિર્ફ એક બંદા કાફી હૈ’માં મનોજ બાજપેયી પછી જે કલાકારનો અભિનય જોવા જેવો છે તે છે અદિતિ સિંહા અદ્રિજા. બાબાના દુષ્કર્મનો ભોગ બનેલી 16 વર્ષની છોકરી અદિતિ જ્યારે કોર્ટમાં કહે છે કે, ‘જેને હું ભગવાન માનતી હતી તેણે મારી સાથે આવું કર્યું’, ત્યારે આખી વાર્તાનો સાર તેની આંખોમાં આંસુ આવી જાય છે. આ સમય દરમિયાન. છે. બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે વિપિન શર્માની દ્વેષપૂર્ણ શૈલી પ્રભાવિત કરે છે અને બાબાના પાત્રમાં ભારતેન્દુ નાટ્ય એકેડમી, લખનૌના ભૂતપૂર્વ ડિરેક્ટર સૂર્ય મોહન કુલશ્રેષ્ઠનું અભિનય પણ પ્રશંસનીય છે. સેશન્સ કોર્ટના જજ તરીકે ઇખલાક અહેમદ ખાનની ગંભીરતા જોવા જેવી છે, જ્યારે અભિનેતા બાલાજી લક્ષ્મીનરસિમ્હન, અભિજિત લાહિરી, વિવેક ટંડન, જેઓ પીઢ વકીલ તરીકે કોર્ટમાં હાજર થયા હતા, તેમણે પણ સુબ્રમણ્યમ સ્વામી, રામ જેઠમલાણી અને સલમાનથી પ્રેરિત પાત્રો ભજવ્યા હતા. અનુક્રમે ખુર્શીદ.પ્રશંસનીય અભિનય. અને, આ ફિલ્મના કાસ્ટિંગ ડિરેક્ટર શિવમ ગુપ્તા માટે પણ જીત છે.
ચુસ્ત લેખન, મહાન દિશા
લેખક દીપક કિંગરાણીની ફિલ્મ ‘સિર્ફ એક બંદા કાફી હૈ’ની પટકથા અને સંવાદો જેના આધારે આ ઉત્તમ ફિલ્મ બની છે. દીપકે પ્રથમ કલાકમાં જ એટલી ચુસ્ત પટકથા લખી છે કે દર્શક જ્યારે તેને જોવાનું શરૂ કરે છે ત્યારે તેની સીટ પરથી ખસી શકતો નથી. જો કે ફિલ્મ થોડી અધવચ્ચે ભટકે છે, પરંતુ કદાચ તેના પ્લોટના ઉત્તેજના પર પાછા આવવું પણ જરૂરી છે. દિગ્દર્શક અપૂર્વ સિંહ કાર્કીએ તેમની પહેલી જ ફિચર ફિલ્મથી હિન્દી સિનેમામાં એક લાંબી દોર ઊભી કરી છે. પોતાના સમયની નૈતિકતાને પોતાના સિનેમાનો એક ભાગ બનાવવો એ ફિલ્મ દિગ્દર્શકની તેના વ્યવસાય પ્રત્યેની સાચી પ્રમાણિકતા છે. અપૂર્વની બે દાયકાથી વધુની આધ્યાત્મિક પ્રેક્ટિસ તેની પ્રથમ ફિલ્મની દરેક ફ્રેમમાં દેખાય છે. અને, ફિલ્મને ફ્રેમ દ્વારા વાસ્તવિકતાની નજીક રાખવાના આ કપરા કાર્યમાં, અપૂર્વને તેના સિનેમેટોગ્રાફર અર્જુન કુકરેતીની ઘણી મદદ મળે છે. સમીર કોટિયનનું એડિટિંગ ફિલ્મને અંત સુધી ચુસ્ત રાખે છે. મ્યુઝિક ફિલ્મનું ફોકસ પોઈન્ટ નથી પરંતુ સોનુ નિગમ દ્વારા ગવાયેલું ‘બંદેયા’ અને સંદીપ ચૌટા દ્વારા કમ્પોઝ કરવામાં આવેલ બેકગ્રાઉન્ડ સ્કોર પણ ફિલ્મ ‘સિર્ફ એક બંદા કાફી હૈ’ના ચમકતા પાસાં છે.